HỮU KIM

"KHÔNG ĐƯỢC TRÔNG NHAU MỘT LẦN." ( Thơ Hữu Loan )

Lúc 19 giờ hôm qua 18-3-2010, nhà Hữu Loan đã từ trần tại nhà riêng ở thôn Vân Hoàn, Nga Lĩnh, Nga Sơn, Thanh Hóa, hưởng thọ 95 tuổi. Nhà thơ Hữu Loan tên thật là Nguyễn Hữu Loan, ông tham gia Mặt trận bình dân từ năm 1936, tham gia Việt Minh ở thị xã Thanh Hóa... Sau Cách mạng tháng Tám, ông được cử làm Ủy viên Văn hóa trong Ủy ban Hành chính lâm thời tỉnh Thanh Hóa. Kháng chiến chống Pháp, Hữu Loan tham gia Quân đội nhân dân Việt Nam, phục vụ trong Đại đoàn 304. Sau năm 1954, ông làm việc tại Báo Văn Nghệ trong một thời gian, sau đó về quê tự kiếm sống bằng lao động chân tay. Vĩnh biệt nhà thơ Hữu Loan, lethieunhon.com xin giới thiệu lại hai bài thơ nổi tiếng nhất của ông là "Đèo Cả" và "Màu tím hoa sim" như một nén nhang tưởng nhớ!

ĐÈO CẢ

Núi cao vút
Mây trời Ai Lao
sầu
đại dương
Dặm về heo hút
Đá bia mù sương
Bên quán Hồng Quân
người
ngựa
mỏi
Nhìn dốc ngồi than
thương ai
lên đường
Chầy ngày
lạc
giữa suối
Sau lưng
suối vàng
xanh
tuôn
Dưới khe
bên suối độc
cheo leo
chòi canh
ven rừng hoang
Những người
đi
Nam Tiến
Dừng lại đây
giữa
đèo núi quê hương
Tóc tai
trùm
vai rộng
Không nhận ra
người làng
Rau khe
cơm vắt
áo
pha màu
sa trường
Ngày thâu
vượn hót
Đêm canh
gặp hùm
lang thang
Gian nan lòng không nhợt
Căm hờn trăm năm xa
Máu thiêng trôi dào dạt
Từ nguồn thiêng ông cha

Giặc
từ trong
tràn tới
Giặc
từ Vũng Rô
bắn qua
Đèo Cả
vẫn
giữ vững
Chân đèo
máu giặc
mấy lần
nắng khô
Sau mỗi trận thắng
Ngồi bên suối đánh cờ
Kẻ hái cam rừng ăn nheo mắt
Người vá áo thiếu kim mài sắt
Người đập mảnh chai vểnh cằm cạo râu

Suối mang
bóng người
Trôi những về đâu....

MÀU TÍM HOA SIM

Nàng có ba người anh đi bộ đội
Những em nàng có em chưa biết nói
Khi tóc nàng xanh xanh
Tôi người vệ quốc quân xa gia đình
Yêu nàng như tình yêu em gái
Ngày hợp hôn nàng không đòi may áo mới
Tôi mặc đồ quân nhân đi giày đinh
bết bùn đất hành quân
Nàng cười xinh xinh bên anh chồng độc đáo
Tôi ở đơn vị về, cưới nhau xong là đi
Từ chiến khu xa nhớ về ái ngại
Lấy đời chiến chinh mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương người vợ bé bỏng chiều quê
Nhưng không chết người trai khói lửa
mà chết người gái nhỏ hậu phương

Tôi về không gặp nàng.
Má ngồi bên mộ con đầy bóng tối
Chiếc bình hoa ngày cưới
thành chiếc bình hương tàn lạnh vây quanh.
Tóc nàng xanh xanh ngắn chưa đầy búi
Em ơi giây phút cuối không được nghe nhau nói.
Không được trông nhau một lần.
Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím.
Áo nàng màu tím hoa sim
Ngày xưa đèn khuya bóng nhỏ.
Nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa!...
Một chiều rừng mưa ba người anh
từ chiến trường Đông Bắc
biết tin em gái mất
trước tin em lấy chồng.
Gió sớm thu về rờn rợn nước sông
Đứa em nhỏ lớn lên ngỡ ngàng nhìn ảnh chị
Khi gió sớm thu về cỏ vàng chôn mộ chí.

Chiều hành quân qua những đồi hoa sim những đồi hoa sim
Những đồi hoa sim dài trong chiều không hết.
Màu tím hoa sim tím chiều hoang biền biệt
Nhìn áo rách vai tôi hát trong màu hoa.
"Áo anh sút chỉ đường tà
Vợ anh mất sớm
Mẹ già chưa khâu ..." ( Từ : lethieunhon.com )

..........................................................................................

Các thế hệ sau này và mãi mãi sẽ luôn nhớ về " Mầu Tím Hoa Sim" , tím như tình yêu thuỷ chung của con trai con gái, tím như tình yêu Tổ Quốc , yêu nước non này...

Sau "Nhân Văn Giai Phẩm",sau thành công của cuộc kháng chiến lần thứ nhất , Ông về quê cũ , về với những truyền thuyết các câu chuyện cổ về " Mai An Tiêm" , về " Từ Thức ..." về với " sóng vẫn vỗ ầm ầm cửa bể, lá thuyền chao với nước triều đông ..."Tôi cứ hình dung một HỮU LOAN gầy gò bạc phơ râu tóc , ngày ngày với chiếc xe đạp thồ không chuông không phanh không gac-đờ-bu thồ đá núi Nga Sơn để kiếm sống để nhớ về thời oanh liệt hào hùng gian lao cao như "Đèo Cả"... chiều chiều bãi hoãi với " mầu tím hoa sim" dẫu chỉ là ngậm ngùi một lẻ bóng với hoàng hôn đang dần tắt...đêm đêm lần giở tấm áo bộ đội cũ rách vai ( rách thật khi Ông đi thồ đá) lòng không nguôi nhớ về thời " Nam Tiến" . Nhớ đồng đội xưa một thời máu lửa , nhớ những ngậm ngùi cay đắng với những gian truân biến cố trong cuộc đời nhiều éo le...nhớ các chiến hữu một thời từng xông pha nơi hòn tên mũi đạn , nhớ các bạn bè văn chương như Trần Dần; Phùng Quán; Nguyên Hồng; Hoàng Cầm...

Gìơ thì HỮU LOAN đã về trời, về với người vợ trong" Mầu Tím Hoa Sim" . Có lẽ họ lại được nhìn nhau như thuở ban đầu , nghe nhau nói về tình yêu về lòng thuỷ chung như ngày đầu chia tay nhau anh đi bộ đội.Không còn phải :

"...Em ơi giây phút cuối không được nghe nhau nói.

Không được trông nhau một lần."

Ông đã về với cõi vĩnh hằng mấy ngày rồi nhưng tôi không thể không viết chút gì về nhà thơ HỮU LOAN . Vài dòng mịt mù những mong như một nén tâm nhang tiễn đưa Ông, tiẽn đưa bậc tiền bối về nơi an nghỉ cuối cùng!

NHÀ THƠ HỮU LOAN, ĐỒNG CHÍ HỮU LOAN VẪN SỐNG MÃI TRONG LÒNG CHÚNG TA !

Hữu Kim xin kính cẩn nghiêng mình trước vong linh Ông Nhà Thơ HỮU LOAN !

KÝ ỨC ĐỒNG QUÊ

KÝ ỨC ĐỒNG QUÊ !

Em còn nhớ ngày chúng mình " chơi khăm" và "đi đổ khăm"?!

Ngồi nhàn tản , xem chương trình TV phát gần đây thấy có chuyện ở miền Bắc, nhiều địa phương vào mùa gieo cấy phải chờ nước của các hồ thuỷ điện xả xuống hệ thống sông , sau đó thì các địa phương phải canh chờ mà bơm nước mới có nước đổ ải và gieo cấy...có biết bao nhiêu hệ luỵ xung quanh chuyện "nước non" và thời vụ đối với bà con nông dân ta.Thật khốn khổ cho bà con nông dân và ngành nông nghiệp ta với "nước non"với sâu bệnh và thuốc trừ sâu, những mong có được một vụ mùa bội thu... khi mà thế kỉ 21 đã qua được hơn mười năm!...trò chới " khăm" và đi "đổ khăm" ngày nào em còn nhớ ?!

Chúng ta sinh ra và lớn lên ở nông thôn, lớn lên tôi đi bộ đội và thoát ly đi làm việc khác rồi xa quê từ dạo đó , còn em, sau giải phóng miền Nam em đi làm cô giáo tận ĐăkMin , sát biên giới Cam-Pu- Chia , rồi quân PolPot tiến đánh , trường học và buôn làng tan tác, em về quê rồi lấy chồng...

Bây giờ thì mỗi chúng ta có số phận khác nhau, nhưng trong sâu thẳm ký ức vẫn vẹn nguyên với bao kỷ niệm về nông thôn, về quê hương về tuổi đầu đời! những ngày chăn trâu cắt cỏ, những đêm trăng cuối đông trong trẻo nhưng lạnh ngăn ngắt, đám bạn trai gái rủ nhau đi " mò sông" , khi ấy mùa cạn sông cá tôm nhiều vô kể...một trong những trò chơi và cách bắt cá tôm trên đồng ruộng mỗi khi "cạn đồng" ấy là trò "đánh khăm".

"Khăm" ( bẫy cá tôm...) được chúng tôi đào giữa bờ ruộng, nơi mà theo phán đoán hễ đến khi nước rút cạn đồng ( thường là trước vụ gặt) thì cá tôm phải di chuyển từ ruộng này sang ruộng khác để xuống kênh mương...chúng tôi đào giữa hai bờ ruộng hay những nơi đã chọn một hặc nhiều hố với độ sâu đủ để cá, tôm...rớt xuống là không có cách gì nhảy ra được. Lòng hố( có khi nhiều bậc) hình chữ nhật, thường thì hình ô- van được trát bùn dẻo , trơn nhẵn , có khi được cắm các cành cây che mát và làm cho tôm cá " yên tâm". "Khăm" thường được làm từ sáng sớm, thường thì làm buổi chiều , để tối tôm cá di chuyển nhiều và phải nhảy qua bờ ruộng vậy là nhảy luôn vào " khăm" sập bẩy . Có đêm chúng ta đi " thăm khăm "đến vài lần, có hôm sáng ra mới " thăm khăm". Rất nhiều lần nhặt được cá tôm , anh thường chia cho giỏ của em phần nhiều hơn...nhưng có lần cũng chẳng được gì...chỉ mà để có cơ hội đựoc gần nhau, mặc dù chẳng đứa nào dám nói điều gì. Nhiều đêm trăng thanh gió mát , tôm cá cứ bì bõm dưới ruộng lúa , còn chúng mình thì cứ lơ ngơ như hai con cá " mắc cạn trong khăm"...rồi về vì tời sắp sáng hẵn!...

Ngày anh lên đường "đi giải phóng miền Nam" anh đến chào gia đình nhà em, bà và chú làm mâm cơm tiễn đưa, anh cứ ngại , chối từ, em nhốt anh trong căn phòng của em ( khoá cửa ngoài) có rất nhiều sách , anh nhớ nhất cuốn Rômeôvà JuyLiét, vở kịch " nổi gió" của Đào Hồng Cẩm...anh đọc chăm chú nhưng lòng ngổn ngang...chỉ nhớ về những buổi " thăm khăm"...nhớ dáng hình em, gương mặt em, ánh mắt của em , nhớ những lần hai ta cùng trốn học...loáng cái mâm cơm đã chuẩn bị xong , hôm ấy em ăn được gì và nào anh cũng có ăn được gì!...ngồi đối diện, em gắp thức ăn cho anh và nhắc" cá bắt khăm đấy"! Ôi chao !...

Chia tay gia đình để ngày mai anh vào trận...anh nhớ , bà móc trong cái túi vải nhầu nhỉ ở cạp váy, bà lấy ra 5 đồng đưa cho anh và nói: "Bà biếu con 5 đồng , con đi chân cứng đá mềm , bà cho tiền mua tem , nhớ hay gửi thư về cho bà con nhé, đất nước yên hàn rồi về với bà con nhé..."!

35năm rồi em nhỉ , làm sao mà chúng ta quên được , có cả chuyện làm và " chơi khăm" rồi cùng bắt cá trong " khăm"!...

NỖI BẤT AN và Thơ

Nỗi bất an và thơ

Dòng sông đáng sợ nhất là dòng sông mà chúng ta không bao giờ bơi qua.

Nỗi bất định về tương lai, con đường đi không bờ bến, cảm giác mịt mù phát khởi nỗi bất an nơi con người còn mãnh liệt hơn nhiều những kinh nghiệm khổ đau mà dù muốn dù không chúng ta cũng phải trải qua.

Thơ dẫn anh băng qua dòng sông ấy, nước chảy xiết bốn mùa, không có dịp ngoái đầu nhìn lại.

Cũng như, và song song với các rối loạn về nhân cách, sự bất an là kết quả của xung đột bắt nguồn từ trong những hoang mộng (fantasies), trước nỗi ám ảnh bị trừng phạt đối với những ước vọng thầm kín bản năng. Sự mất đi một người thân yêu, giúp đứa trẻ lần đầu tiên nhận ra rằng cái chết là điều mãi mãi không đảo ngược được. Tiếng gào thét từ dưới đáy tâm hồn hay những giọt lệ nóng hổi trên gương mặt ngây thơ hoàn toàn không giúp được gì; và những cố gắng vô ích, đến lượt mình, ngược lại dần dần chiếm lấy vị trí của người thầy trên bục giảng: đứa trẻ lờ mờ nhận ra rằng thế giới đi con đường của nó, và kết quả của các sự kiện tiếc thay thật ra chẳng bao giờ tùy thuộc vào anh. Sự bất lực của số phận là cội nguồn sự bất an của thơ ca.

Thường rất khó khăn để tìm ra một ngôn ngữ cho một người giúp hắn diễn tả hết được tình yêu của mình đối với kẻ khác: tự bản chất, ngôn ngữ không phải được sinh ra để diễn tả. Nó chính là tiếng dội.

Như con chim bay về giữa vườn hoang, đứng hót một mình trong ngày chiến tranh.

Người lính mất một bàn chân ngoài chiến trường. Phần cơ thể bị mất đi, thực ra không bao giờ biến mất. Anh đau nhức khủng khiếp mỗi khi trời trở gió, ở ngay chính nơi bàn chân kia không còn nữa. Nỗi đau đớn của anh phát ra trong vùng không gian của một điều không còn tồn tại, thoạt nhìn như hồi quang của một tàn lửa đỏ, nhưng thật ra là, nó vẫn tồn tại. Cơn đau bóng ma. Thơ tìm lại bàn chân đã mất, không phải bằng cách lang thang ngoài bãi chiến trường xưa. Trong căn bệnh bất an của thời đại mình, thơ là bàn chân ấy, trên bề mặt của không gian tâm thức đang dày đặc và co lại.

Ai có thể trong cùng một dòng sông, tắm được đến hai lần, nếu không phải là nhà thơ và người đọc hắn? Đọc trong nỗi bất an thường trực, như một gã đàn ông lớn tuổi, chờ bạn đi ngủ rồi, mới cất lên giọt lệ. Bạn có bao giờ thấy được giọt nước mắt của mình đâu?

Nỗi bất an là một căn bệnh nghiệt ngã. Nhưng sau những ngày nằm bệnh liệt giường, anh trở dậy, lần tìm đôi dép, bước ra bên cửa sổ, ở một góc vườn xa màu lá cây xanh nõn như sau cơn mưa mùa hạ, tươi đến nỗi có vẻ là không thực, có cái màu khó tin như trong tranh của trẻ con. Và anh nhận ra rằng, thơ vượt lên trên mọi nghệ thuật: nó là chiếc chìa khoá căn nhà đã đánh rơi trong cơn giận dữ, là nỗi khổ đau hay niềm hi vọng thường xuyên mất đi và tìm thấy lại, là ký ức xé đôi bầu trời dưới đôi cánh trắng.

Kẻ rối loạn tâm thức phải sử dụng nhiều quá mức các năng lực nội tâm của hắn, vận động sự đề kháng bản ngã (ego defense) có tính vô thức, như sự quay trở lại nhiều lần (regression) và sau cùng dừng lại ở tầm mức phát triển ban sơ thời nhỏ tuổi. Cũng vậy, chuyển hướng tâm cảm là lối thoát ít nhiều thơ mộng hơn. Thơ có khi là người phụ nữ mang trong lòng nỗi lo lắng không nguôi về một điều gì không rõ, từ chối đương đầu với cuộc đời, ác độc và lương thiện, chuyển hướng niềm đau đớn tâm hồn thành hoan lạc dục vọng hay khiếm khuyết thể chất, như bỗng dưng liệt nửa người, tê dại một phần cơ thể, hay mất ngôn ngữ. Trong trường hợp sau cùng này, thơ là ngôn ngữ đã mất.

Hay thơ là thò bàn tay qua bờ rào cũ, khuất bóng tường vi?

N.Đ.T

Nguồn:QĐND
Từ : Phongdiep.net

Đêm Thơ Nguyên Tiêu 2010 ở Kon Tum .

Đêm thơ Nguyên tiêu năm nay ở Kon Tum, được Hội Văn Học Nghệ Thuật tỉnh tổ chức chu đáo, kết cấu chương trình đẹp, thanh thoát để lại trong lòng khán thính giả và công chúng yêu thơ sự " thòm thèm" !

Hội trường rạp 16/3 chật kín người trong niềm hân hoan chờ đón khai mạc ,tôi thấy thật nhiều hoa .Đêm thơ có đồng chí Phó chủ tịch UBND tỉnh tới dự , có các vị đại biểu một số Sở, Ban, Ngành phấn khởi trong mũ áo chỉnh tề tới dự , có các cán bộ và chiến sỹ LLVT của 2 đơn vị Bộ Chỉ Huy Quân Sự Tỉnh và Bộ Chỉ Huy Sư đoàn 10, có các bậc cao niên của CLB thơ nhạc Hội Người Cao Tuổi tỉnh , có các phóng viên các báo , đài đến thưởng thúc và đưa tin...người tổ chức quan sát thấy phia dưới hội trường có khá đông các gia đình trẻ, con còn nhỏ cũng bồng bế tới thưởng thức thơ , thật cảm động cho BTC đêm thơ và các tác giả thơ của tỉnh Kon Tum ...

Mở màn tiết mục hát múa đẹp , sôi động nhưng rất lắng sâu. 15 tiết mục được chọn lựa và tập dượt kỹ càng , với các tác phẩm Thơ và Thơ phổ nhạc đã được các tác giả trình bày xúc động, truyền cảm . Khép lại CT là màn hát múa đẹp ấn tượng . Đêm thơ để lại nhiều dư âm tốt đẹp trong công chúng yêu thơ .

( tiếc chưa đưa được ảnh lên )

Hội Nhà Văn Việt Nam Thông báo

THÔNG BÁO VỀ SÂN THƠ TRẺ 2010

Ban tổ chức Sân thơ Trẻ 2010 - Hội nhà văn Việt Nam xin trân trọng thông báo và mời các bạn yêu thơ đến với SÂN THƠ TRẺ 2010 được tổ chức trong khuôn khổ ngày thơ Việt Nam (Rằm nguyên tiêu Canh Dần) hướng tới Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Chủ đề: "Thơ trẻ - chuyển động của cảm giác" với ba nội dung thơ: Sắp đặt, Truyền thống và Trình diễn. Các nhà thơ trẻ đến từ mọi miền của Tổ Quốc với những sáng tác mới đầy sức trẻ của mình sẽ dẫn dắt cảm xúc của người yêu thơ cùng "chuyển động" theo một "phố thơ" đa thanh đa sắc.

Địa điểm: sân Thái Học, Văn Miếu, Quốc Tử Giám Hà Nội.

Thời gian: từ 9-12h ngày chủ nhật, 28/2/2010.

Trong Sân thơ trẻ sẽ có các hoạt động trưng bày và bán sách, có sự giao lưu giữa các nhà thơ với các thế hệ thơ và bạn đọc.

Xin kính mời các bạn cùng tham dự.

Nguồn:hoinhavanvietnam.vn

MÙNG MỘT TẾT và CÂY ĐÀO NHÀ MÌNH

Rất vui , vì nhận được nhiều lời chúc tốt đẹp mừng năm mới , mừng tuổi từ " giao thừa". Nhà mình có cây đào Bắc trồng từ nhiều năm trước.Chẳng hiểu do thời tiết khí hậu Tây Nguyên sao ấy mà cây đào nở hoa quanh năm. Cây đào được gép từ gốc đào phai,còn thân là bích đào . Năm nào cũng vậy cứ sau mùa mưa là cành lá lại vươn cao cho hoa thích mắt. Mùa xuân và tết âm lịch thì khỏi phải nói hầu như cành nào cũng nhiều nụ và hoa rất to, các cánh hoa kép đan nhau vừa mong manh vừa chặt chẽ nh ư th ách th ức v ới n ắng gió T ây Nguy ên...

Tết năm nào cũng vậy, nhà mình cái khoản hoa t ươi tr ưng bàn thờ thì mua, mua th êm chậu cúc hoặc hồng nhung, còn hoa cắm bình lớn mà là bình đựng " R ư ợu c ần" h ẳn hoi thì cắt cành đào trước ngõ mang vào từ sáng Ba mươi tết , lại c òn cho vài nh à h àng x óm c ũng được cắtđemchưng... năm nào cũng vui vì có hoa đào miền Bắc nhà trồng . Những nụ, những hoa, những chồi non lộc biếc c ứ bừng lên trong ánh đèn nhấp nháy ( dây đèn cô con gái mua cho từ hồi cấp III ) làm căn phòng khách có sinh khí hẵn lên...

Ấy là đ êm giao th ừa kh í th ế đ ón n ăm m ới, xem ph áo hoa...c òn s áng m ùng m ột mở cửa nhìn ra , v ẫn vui đ ấy nh ưng v ẫ c ó c ảm giác nuối tiếc, cảm giác trống v ắng b ởi c ây đào bị oanh tạc xác xơ !...Nhưng biết làm sao được chiến thắng nào mà chẳng có sự hy sinh! Cây đào nhà mình năm n ào cũng v ậy c ứ âm th ầm hy sinh nh ư th ế!...

Mình thầm cảm ơn cây đào , c ảm ơn sự lặng lẽ hy sinh của cây đào miền Bắc được trồng trước ngõ nhà mình ở Tây Nguyên .

VỜI VỢI CUỐI ĐÔNG

Chỉ còn vài hôm nữa thôi là đến tết Nguyên Đán rồi, Tây Nguyên những ngày cuối đông bổng ấm áp hơn.Mùa trăng cuối cùng tròn vành vạnh và sáng đến độ thanh tao...Gió không còn giật ào ạt vô hồi mà dường như lay gọi thảng thốt hơn .Những bông đào,bông mai nở sớm rung rinh e ấp như gọi mời, một mùa xuân nữa đang rón rén ngoài kia...và nhớ, nhớ, những miền ký ức thương yêu ơi sao cứ ào ạt dội về...!

Tết này Cha nằm nơi đông bãi Cơ , Mẹ ngày thêm già yếu, các em đi lập nghiệp và làm ăn xa nhà. Ngôi nhà xưa giao chú thím út trông nom...Chú thím út, cu Thắng,cu Cường có kịp về "chạp mã " mời Cha và Ông Bà Tổ Tiên về ăn tết ?! Chú út có kịp qua bác Phượng thắp nén hương lên bàn thờ Tổ " Lại Tộc Thứ Chi" ! Mấy cây cau già trước sân ai hái...Lối ngõ ,hàng kè xưa, bậc cầu ao đá xám rêu mờ...và em nữa , người xưa ơi ,con em giờ chắc đã lấy chồng...?! Tết này bọn trẻ làng có còn chơi trò chơi " Đánh đáo" bằng tiền xu? Tiền xu đã trở lại rồi mà! Các bạn: Nhu mỳ ; Chức Dụng;Chức Vụ;Trường sứt;Châu ké;Kểnh Tân;Chiến Dậu;Hà lém...Các bạn tận trời Âu, trời Mỹ, trời Phi... có ai về làng không nhỉ? Lối ngõ chúng mình chơi đánh đáo ngày xưa giờ đã đổi thay...Mấy mươi năm rồi còn gì, chú Chương;chú Việt;em Tri đã vội vã ra đi...!

Tết này sao thế nhỉ, mình lẫn thẫn rồi chăng ?! Tết này "những người mưôn năm cũ..."mình mới đọc một nửa câu thơ sao đã thấy...!

NHÀ VĂN LÊ LỰU : CÁI TẾT BUỒN NHẤT TRONG ĐỜI NGƯỜI

Khánh Thục Anh Thi

Nhà văn Lê Lựu: Cái Tết buồn nhất trong đời người

Tôi không hề có ý định viết một bài viết buồn hơn những gì tôi đã viết về nhà văn Lê Lựu. Năm hết Tết đến, trở lại với những nhân vật ấn tượng của mình trong năm, tôi ghé thăm Lê Lựu, ý định nghe Lê Lựu kể một vài chuyện hài hước bông lơn vui vẻ như cái chuyện "ngửi tất" năm nào của ông để hầu bạn đọc nhân dịp Tết. Và cũng để hỏi thăm nhà văn nổi tiếng của chúng ta vừa sinh hạ đứa con tinh thần mới: tiểu thuyết "Thời loạn" một cách lặng lẽ và ít chú ý hơn những lần có tác phẩm mới trước đây. Nhưng đến gặp nhà văn Lê Lựu rồi, những câu chữ thốt viết ra, không tránh được một nỗi buồn trĩu bút.

Nhà văn Lê Lựu vừa bị tai biến mạch máu não lần ba. Thật buồn và tai hại biết bao khi lần tai biến này lại xảy ra vào dịp cuối năm, khi cái tết đang đến gần. Lần tai biến này, nhà văn Lê Lựu xem ra yếu hẳn, đi lại đã khó khăn lại càng khó khăn hơn và hầu như phải có người dìu từng bước. Tôi cũng không hình dung nổi, sức khỏe của Lê Lựu sau mỗi một lần gặp là mỗi lần xuống dốc trông thấy.

Kể từ khi nhà văn Lê Lựu rẽ bước sang ngang, tạm gác nghề văn chương để đi làm Giám đốc Trung tâm Văn hóa Doanh nhân thì gần như đều đặn năm nào tôi cũng ghé thăm ông, để ghi lại những khoảnh khắc Lê Lựu trong bức chân dung Giám đốc văn hóa doanh nhân. Có lẽ chỉ duy nhất trong một năm đầu tiên sau khi thành lập Trung tâm và giữ cương vị mới, tôi thấy Lê Lựu phấn khích, hào sảng, hỉ hả, và say sưa kể về công việc mới, dự án, dự định và bao nhiêu viễn cảnh huy hoàng của Trung tâm Văn hóa Doanh nhân. Khoảnh khắc đó qua đi thật nhanh, mỗi một năm trôi qua tôi nhìn thấy tóc Lê Lựu thưa nhanh hơn, bạc nhanh hơn, nụ cười vụt tắt nhanh hơn, vẹo vọ đi trong một nỗi buồn chợt đến. Sức khỏe của ông ngày một xuống dốc, ọp ẹp, mệt mỏi, kiệt sức hơn với cái gánh nặng mà ông mang vác trên vai. (Thực lòng xin lỗi nhà văn Lê Lựu nếu ông cảm thấy buồn khi đọc những dòng này, bởi đó là cảm giác có thực đeo đẳng trong tôi mỗi khi đến thăm ông).

Trong ba năm gần đây, nhà văn Lê Lựu liên tục bị tai biến mạch máu não. Lần nặng, lần nhẹ, lần vào viện muộn, lần cấp cứu kịp thời, nhưng xét cho cùng, lần nào cũng để lại di chứng nặng nề cho sức khỏe.

Tôi nhớ, lần tai biến đầu tiên, tôi vào thăm ông ở Viện 108, ông vẫn đeo máy xông, vẫn hai tay hai điện thoại, liên tục chỉ đạo công việc từ xa. Cảm giác lúc đó, nhà văn Lê Lựu coi thường bệnh tật, hoặc giả không hình dung nổi những di chứng nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng mỗi khi bị tai biến mạch máu não.

Năm đó, sau khi ra viện, tôi thấy nhà văn Lê Lựu chăm chỉ luyện tập thể dục, chăm chỉ dưỡng sinh theo chỉ dẫn của bác sỹ, và mời bác sỹ vật lý trị liệu về tận nơi ở của mình tại Trung tâm Văn hóa Doanh nhân ở ngõ 319 Tam Trinh để xoa bóp, bấm huyệt. Điều đó chứng tỏ lo bệnh tật, khát khao khỏe mạnh, ham sống trong nhà văn Lê Lựu còn mãnh liệt lắm, nhưng cái tính tham công tiếc việc đã làm hại ông.

Ngay sau khi tai biến lần đầu, chiều nào nhà văn Lê Lựu cũng đi tập thể dục bằng cách dạo bộ hàng giờ đồng hồ. Cũng vì dạo bộ mà trong một lần đang đi thể dục quanh khu vực Đền Lừ, nhà văn Lê Lựu đã gặp một cơn dông, ông bị tai biến lần hai và đưa vào cấp cứu ở Viện 108. Từ đó, sức khỏe ông xem chừng yếu hẳn.

Sau này ra viện, mỗi lần đi tập thể dục, nhà văn của chúng ta có một người giúp việc mang ô đi cùng để mỗi khi trời trở gió nắng mưa còn có cái để che kịp thời. Tôi đã có bài viết kể về Lê Lựu đi thể dục với chiếc ô trong tay nom thật ngộ nghĩnh và buồn cười. Thế nhưng sau lần tai biến mạch máu não mới đây nhất, cuối năm 2009, sức khỏe của nhà văn xem xa thảm cảnh. Khi tôi đến, cũng đúng lúc Lê Lựu vừa đi thể dục về. Khó khăn lắm để lê cái chân trái bước bình thường như chân phải, và việc đi lại phải dựa vào một người sức vóc để dìu từng bước.

Tôi nhớ lại các giai đoạn của nhà văn Lê Lựu mà tôi chứng kiến, từ đi bộ thoăn thoắt một mình, gặp lần sau đi bộ đã phải có người mang ô đi bên cạnh để dìu đỡ kịp thời khi mệt, và lần này thì hoàn toàn khó có thể tự đi lại một mình nếu không có người nâng bước. Các giai đoạn thay đổi quá nhanh, một cảm giác xót xa dâng tràn. Khi chúng ta già yếu, sức khỏe sẽ bỏ chúng ta mà đi rất nhanh, đến mức chúng ta không thể hình dung được.

Nhưng nỗi đau, sự bất lực mà nhà văn Lê Lựu đang gánh chịu không phải là bệnh tật, không phải là sự nỗ lực bất thành của Trung tâm khi không phát triển lớn mạnh hơn những gì mà bản thân ông gây dựng và kỳ vọng. Nỗi đau, sự bất lực của nhà văn Lê Lựu lúc này chính là những bất hạnh trong cuộc sống riêng tư.

Nhà văn Lê Lựu không hề có ý định giấu giếm, che đậy nỗi bất hạnh của mình. Ông đã khóc khi kể cho tôi nghe những gì vừa diễn ra trong những ngày cuối năm này, khi mà bệnh tật thêm một lần nữa muốn quật ngã ông. Lần tai biến mạch máu não mới đây, ông nằm điều trị ở Viện 108 hơn 1 tháng. Cũng như hầu hết các lần vào viện trước, con cái chỉ đến thăm nom được đôi ba lần. Vẫn biết cha mẹ ốm là trách nhiệm của con cái chăm sóc phụng dưỡng, nhưng cuộc sống hiện đại, công việc nhiều áp lực, nhiều bận rộn, các con của Lê Lựu đã không thể túc trực bên bố thường xuyên được. Mọi việc từ cháo lão, giặt giũ, chăm sóc, đổ bô đều nhờ cả vào các nhân viên ở Trung tâm. Điều đó đã là một nỗi buồn, sự mặc cảm của ông, một nỗi ái ngại, cám cảnh xa xót của những bệnh nhân cũng phòng khi biết được hoàn cảnh trớ trêu của nhà văn.

Lần ốm thứ ba này, không hiểu vì sao, vợ và các con ông đã xin phép ông được bán cái nhà ở số 8 Lý Nam Đế, ngôi nhà 50m² mà nhà văn Lê Lựu được cơ quan phân cho và cả gia đình ông đã ở từ năm 1989 đến nay. Nói là cả gia đình ở nhưng thực ra nhà văn Lê Lựu đã ra ngoài sống một mình hơn chục năm nay, ngôi nhà chủ yếu là để lại cho vợ và các con ở.

Nhà văn Lê Lựu tâm sự rằng ông không bao giờ muốn bán ngôi nhà ấy cho dù bản thân ông không ở đó nhưng ông tâm niệm dẫu sao đó cũng là một chốn đi về của ông trong những ngày lễ tết. Đặc biệt là dịp 30 Tết, bao giờ ông cũng trở về ngôi nhà của mình, đón giao thừa cùng vợ con và thắp nén hương lên bàn thờ gia tiên. Bán ngôi nhà đi có nghĩa là bán đi nơi chốn cuối cùng ông có thể trở về, là mất đi hình hài của một gia đình mà ông từng có. Gia đình đấy dẫu trọn vẹn hay không trọn vẹn, dẫu buồn lụy nhiều hơn hạnh phúc thì dẫu sao khi mất đi, ông cũng cảm thấy không trắng tay, nhưng lại chống chếnh hơn bao giờ hết. Lê Lựu muốn để lại ngôi nhà này cho các con, đặc biệt là cho con trai sau này còn lập gia đình. Thế nhưng vì nhiều lý do, chủ yếu là lý do không hợp mệnh, hợp tuổi, hợp sức khỏe, vợ và các con ông đã mong muốn được bán căn nhà. Việc mong được bán căn nhà diễn ra đúng vào lúc nhà văn Lê Lựu đang bị tai biến mạch máu não và đang phải điều trị ở Viện 108.

Dẫu biết có muốn giữ lại căn nhà cũng khó khi vợ và các con không muốn giữ nữa, nhà văn Lê Lựu đã kể rằng, ông đã làm một phép thử tình cảm với các con của ông với hy vọng các con ông vì tình thương yêu bố thì sẽ chọn bố mà không phải chọn bất kỳ thứ gì khác, và vì tình máu mủ mà giữ căn nhà lại nhưng than ôi, nhà văn Lê Lựu đã một lần nữa thất bại thảm hại khi các con ông đã đồng ý ký vào giấy cam kết không liên can đến bố nữa để bố đồng ý cho bán căn nhà.

Kể đến đây, nhà văn Lê Lựu lại khóc, ông lật đật nhờ hai người dìu ông vào tủ, mở khóa tủ lấy ra tờ giấy viết tay nguệch ngoạc ở viện cho tôi xem tận mắt. Rồi như một đứa trẻ ông đợi tôi đọc tờ giấy mà mặc cho nước mắt chảy tràn gò má. Trong tờ giấy là dòng chữ của nhà văn Lê Lựu: " Ngày 28/11/2009. Tôi đồng ý bán nhà..." (vì điều kiện tế nhị chúng tôi không thể đăng hết nội dung trong tờ giấy này).

Trong nước mắt, trong nỗi đau khổ, nhà văn Lê Lựu nói: "Tôi chỉ định thử xem các con tôi có vì bố mà giữ lại căn nhà không vì căn nhà tôi đã dành cho hai đứa rồi, nhưng không ngờ chúng nó đồng ý và ký ngay vào tờ giấy từ bố đẻ. Lúc đầu tôi cũng định cho chúng nó cả, không lấy đồng nào nhưng chính anh trai và chị gái của vợ tôi không đồng ý, bạn bè tôi cũng không đồng ý mà khuyên tôi giữ lấy số tiền 2 tỷ để thuốc thang chữa bệnh những lúc ốm đau. Ngay sau đó, vợ và các con tôi lập tức đưa công chứng đến tận bệnh viện, việc mua bán diễn ra ngay trong bệnh viện.

Cũng hôm các con ký vào giấy từ bố do tôi viết, không hiểu sao vợ tôi cũng viết luôn đơn ly dị và yêu cầu tôi ký đơn. Tôi nghĩ khi tình phụ tử đã không còn thì nghĩa phu thê cũng còn gì phải giữ. Sở dĩ lâu nay tôi không ly dị là vì các con, và tôi cũng không có ý định lập gia đình hay đi bước nữa dù vợ chồng tôi không thể ở được với nhau".

Tôi không hình dung được căn nguyên của mọi chuyện, không hiểu được vì lý do gì, có phải vì nhà văn Lê Lựu đã làm điều gì đó sái lòng đến mức khiến cho vợ và các con cảm thấy cần phải cắt đứt mọi ràng buộc với nhau để có lấy sự tự do thanh thản hay không? Có một điều chắc chắn rằng, mọi sự tan vỡ đều không phải lỗi từ một phía. Ly hôn ở tuổi ngoài 70, trong một sức khỏe suy sụp, sự sống chỉ còn lay lắt, chắc hẳn vợ ông phải có những lý do riêng để không thể mang danh chồng vợ, ở với nhau dù trên danh nghĩa một giây phút nào.

Chỉ có điều tôi e rằng, nhà văn Lê Lựu đang mất đi những gì rất thiêng liêng. Đau đớn hơn hết thảy là ông nhận ra rằng ông trơ trọi lại một mình trên cõi đời này, các con đẻ của ông đã sẵn sàng từ bỏ ông ngay cả giây phút ông cần chúng nhất. Nỗi đau này hẳn sẽ theo ông ngay cả khi ông trở về với một thế giới khác. Tôi cứ nghĩ nếu nhà văn Lê Lựu không có đứa con riêng với người vợ đầu, giờ đây ông sẽ đau đớn đến nhường nào. Cũng may chị Lương đã làm cho ông ấm lòng hơn trong tận cùng nỗi đau. Chị đã thương bố, chăm sóc bố bằng tất cả tình cảm máu mủ ruột rà của người con hiếu thảo.

Có lẽ năm nay nhà văn Lê Lựu sẽ đón một cái tết buồn nhất trong cuộc đời của mình. Tôi nói điều đó với ông trong buổi chiều cuối năm khi mang bản thảo đến cùng ông ngồi đọc lại lần cuối trước khi in. Lê Lựu đọc một mạch, không sửa dòng nào, nhưng ông lại khóc, nước mắt chảy ràn rụa...

Nguồn: CAND

HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM THÔNG BÁO.

Triệu tập Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VIII

a. Chấp hành chỉ thị của Ban Bí thư, Hướng dẫn của Ban Tuyên giáo Trung ương và thực hiện Điều lệ Hội, Ban chấp hành quyết định triệu tập Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VIII tổ chức tại Hà Nội vào tháng 8 năm 2010.

b. Hội nghị thảo luận sôi nổi và thông qua Đề án tổ chức Đại hội nhà văn lần thứ VIII; xác định rõ mục đích, yêu cầu, nội dung, phương thức lãnh đạo, lộ trình thực hiện và thành lập Ban Tổ chức Đại hội do Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội làm Trưởng ban.

c. Hội nghị mong đợi toàn thể hội viên nêu cao trách nhiệm, tập trung trí tuệ, tài năng, công sức, nhiệt tình xây dựng Hội, góp phần thiết thực tổ chức thành công Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ VIII.

T/M ban chấp hành

Hội Nhà văn việt Nam

Chủ tịch

Nhà thơ Hữu Thỉnh

Nguồn: Vănnghệ

Từ : Phongdiep.net

VỚI NÀNG XUÂN

Mùa xuân và tình yêu không bao giờ già trong mỗi chúng ta , xin đăng lại bài thơ này để xuân còn mãi trong tôi, trong em.

VỚI NÀNG XUÂN

Chỉ đi cùng với em thôi
Nàng xuân em đến bên tôi dịu hiền
    Ngỡ ngàng giây phút đầu tiên
Chồi non bật cúc lá mềm mơn man .

Phút giây trời đất ứ tràn
Ta ngây ngất với mơ màng hương yêu
               Nào em mở cửa đi em
                   Chạm làn môi gió xuân mềm như tơ .

              Biết là em đợi em chờ
         Thơ xưa tôi viết để giờ tặng em
                Vẫn mầu hoa ấy thân quen
                  Mầu hoa yêu nở vào đêm nồng nàn .

             Ta hòa vào cõi nhân gian
                  Buồn vui và những lo toan kiếp người
            Mùa xuân là của đất trời
                  Tình xuân là của hai người yêu nhau !

CHÚC MỪNG HỘI VIÊN MỚI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM !

Chúc mừng các hội viên mới
( 1/25/2010 11:18:38 AM )

Sau rất nhiều bận rộn bởi Hội nghị Quốc tế Giới thiệu văn học Việt Nam mà đến hôm nay, nhà văn Mông Cổ, do bị bệnh phải mổ tim, mới vừa lên máy bay về nước; sau rất nhiều sự chờ đợi của các nhà văn có tên trong danh sách 130 người được các Hội đồng và các Ban VH đề cử để BCH xem xét kết nạp; đến chiều qua, 23 tháng 1 - 2009, niềm mong mỏi chờ đợi mới có được kết quả. Trong 40 hội viên mới mà xem ra ai cũng xứng đáng, lại có những tên tuổi tưởng trúng mười mươi mà rồi không có. Chúng tôi chia sẻ với tất cả, với những người chưa vào đợt này thì xin chúc sự kiên nhẫn, và cái chính là viết hay hơn để chứng tỏ mình, "bất phẫn bất phát" mà; với các nhà văn "mới" chúc mừng và chờ đợi những sáng tác hay của các bạn (vanvn.net sẵn sàng giới thiệu các tác phẩm và chân dung của các nhà văn vừa được kết nạp). Đặc biệt xin chúc mừng bốn nhà văn: Nguyễn Hiệp, Trịnh Bá Đĩnh, Nguyễn Ngọc Hưng và Hải Đường cả 5 uỷ viên BCH đều công nhận tài năng của các bạn! Chúng tôi hình dung, rồi lại sẽ có những ý kiến này nọ, nhưng phỏng có ích gì, là một tổ chức đoàn thể, Hội có những điều lệ và quy chế của mình; cái mà bạn đọc chờ đợi, là những tác phẩm hay.

1. Từ Phạm Hồng Hiên, sinh năm 1952, Bến Tre

2. Nguyễn Hiệp, 1961, Bình Thuận

3. Nguyễn Tiến Hoá, 1951, Hà Nội

4. Nguyễn Cẩm Hương, 1957, Thanh Hoá

5. Nguyễn Phương Liên, 1972, Hà Nội

6. An Bình Minh, 1948, TP Hồ Chí Minh

7. Nguyễn Tam Mỹ, 1962, Quảng Nam

8. Lê Phan Nghị, 1944, Phú Thọ

9. Hàn Vĩnh Nguyên, 1948, Bến Tre

10. Đỗ Doãn Quát, 1948, Hà Nội

11. Phạm Thái Quỳnh, 1949, Nam Định

12. Lê Thuần Thảo, 1944, Vĩnh Phúc

13. Đỗ Tiến Thuỵ, 1970, Quân đội

14. Phạm Vân Anh, 1980, Quân đội

15. Trần Chính, 1942, Thái Bình

16. Phan Đức Chính, 1944, Thái Bình

17. Trương Thị Kim Dung, 1956, Hà Nội

18. Phương Đài, 1932, TP Hồ Chí Minh

19. Hải Đường, 1955, Hà Nội

20. Quang Hoài, 1942, Hà Nội

21. Nguyễn Huy Hoàng, 1953, Liên bang Nga

22. Kiều Anh Hương, 1953, Hà Nội

23. Trần Ngọc Hưởng, 1951, Long An

24. Nguyễn Ngọc Hưng, 1960, Quảng Ngãi

25. Bùi Thị Xuân Mai, 1948, Hà Nội

26. Trương Minh Phố, 1949, Ninh Bình

27. Đoàn Mạnh Phương, 1964, Hà Nội

28. Việt Phương, 1928, Hà Nội

29. Nguyễn Đăng Sâm, 1942, Quảng Ninh

30. Trần Tâm, 1951, Quảng Ninh

31. Trịnh Bá Đĩnh, 1955, Hà Nội

32. Trần Huyền Sâm, 1973, Thừa Thiên Huế

33. Nguyễn Thanh Tú, 1963, Quân đội

34. Lê Đăng Hoan, 1944, Hà Nội

35. Nguyễn Chí Thuật, 1952, Hà Nội

36. Bùi Đức Khiêm, 1951, Hà Nội

37. Lê Huy Hoà, 1949, Hà Nội

38. Hoàng Trung Kiên, 1954, Vĩnh Yên

39. Phan Đình Minh, 1959, Hà Nội

40. Tô Nhuần, 1953, Hà Nội

Nguồn : Hội Nhà Văn Việt Nam.vn

Thơ đến từ đâu qua cách nhìn của Đặng Thân

Thơ đến từ đâu qua cách nhìn của Đặng Thân

Đặng Thân

"QUITE CONNECTS"

(Về tập sách Thơ đến từ đâu của Nguyễn Đức Tùng, Nxb Lao Động, Hà Nội - quý IV 2009)

"He quite connects." là lời khen tuyệt vời nhất mà Bill Clinton đã giành cho George Bush khi ông trả lời các nhà báo, sau chuyến viếng thăm Nhà Trắng lúc vừa mới đắc cử tổng thống của Bush vào cuối năm 2000. Tôi muốn dùng câu này để nói về thành công của Nguyễn Đức Tùng với Thơ đến từ đâu, một hình thức phỏng vấn đặc biệt, đã không những tạo dựng nên chân dung của 24 (cùng với tác giả - nhà thơ/nhà phê bình/bác sỹ Nguyễn Đức Tùng - một cách gián tiếp, nữa là 25) nhà thơ Việt Nam khắp trong và ngoài nước từ những "miền" thơ khác nhau mà còn là khả năng khái quát cao đối với nền thơ Việt Nam hiện đại. "Connect" - có thể nói đây là một từ chính xác nhất để nói về tác giả với ấn phẩm đầy tính liên kết, liên đới, liên chi hồ điệp, liên danh, liên hiệp, liên hoàn, liên lụy, liên minh, liên ngành, liên tưởng, và đặc biệt là LIÊN TÀI này.

Đầu năm 2009 cũng có sự xuất hiện một ấn phẩm tương tự về mặt hình thức của tác giả Cát Khuê, cuốn Café với người nổi tiếng. Có điều phải chăng vì Cát Khuê là nhà báo nên cuốn sách đó mang nặng tính báo chí, còn Nguyễn Đức Tùng là nhà thơ, nên Thơ đến từ đâu rất "nên thơ", rất có tính thơ, rất văn chương.

Có thể thấy nhiều chiều kích văn học trong Thơ đến từ đâu: tính báo chí, tính thơ, tính lý luận, tính phê bình, tính sáng tạo, tính kịch, tính phi hư cấu, tính chính trị, tính văn hóa, tính truyền thống, tính đương đại...

Trong các nhân vật được phỏng vấn tất nhiên không có tên Nguyễn Đức Tùng. Thế nhưng chỉ với vai trò người phỏng vấn mà trong mắt các thi sỹ, văn nhân và người đọc đã hiển hiện lên chân dung

- một Nguyễn Đức Tùng "có một ‘phông' văn hóa thâm hậu, đặc biệt là văn hóa thơ, lại càng phải thâm hậu hơn nhiều lần" (Nguyễn Thụy Kha)

- một Nguyễn Đức Tùng "là cây bút hiếm hoi rất chuyên nghiệp bởi kiến văn của [mình] và bởi khả năng nhận định, phân tích, diễn giải", "có giọng điệu phê bình hiện đại, vừa thẳng thắn khách quan vừa nghiêm cẩn sâu sắc, [...] dày công tìm đọc và tìm hiểu" (Trung Trung Đỉnh)

- một Nguyễn Đức Tùng "khổ luyện" với "tình yêu thiết tha riết róng với thơ" để "đi qua những sắc nhọn, để nâng những phỏng vấn cụ thể thành cuộc đàm đạo về thơ nói riêng, rộng hơn là ăn hóa trên tầm vóc mới" (Đà Linh)

- một Nguyễn Đức Tùng với cuốn sách của "vẻ đẹp sắc bén và say mê [...] khiến cho người đọc có thể quên hết nỗi buồn lo riêng hay dồn ép của đời sống bên ngoài", "người đã biến thể loại báo chí trở thành phương thức văn chương đặc sắc, cho thấy người ta có thể đi xa đến đâu trong việc kiếm tìm những vi mạch của sáng tạo" (Khánh Phương)

- một Nguyễn Đức Tùng với cuốn sách "có khả năng mang con người lại với nhau, làm cho khoảng cách giữa nhà thơ và người đọc gần lại, [...] có khả năng nâng đám đông lên cao hơn cái tầm vốn có của họ, về mặt tâm hồn" (Trần Thị Trường)

- một Nguyễn Đức Tùng "đang đặt ra cho thơ Việt những câu hỏi vừa hấp dẫn vừa khó khăn", là "một người phỏng vấn văn chương độc đáo đương thời" với "vẻ thanh cao", với "những bày tỏ nhã nhặn" để làm ra cuốn sách "chứa đựng tinh thần ‘hóa giải' này" qua "những phỏng vấn vừa nặng tính chất học thuật vừa đầy cảm xúc cá nhân, các nhà thơ trong nước có dịp hiểu kỹ hơn các nhà thơ hải ngoại và ngược lại" giúp cho "dân tộc chúng ta sẽ có một ngày, một cơ hội ‘hóa giải' cho chính mình" (Nguyễn Thụy Kha)

- một Nguyễn Đức Tùng đã tạo ra "cả một sự thách thức về trí tuệ và sự khác biệt cần phải vượt qua" đã làm nên "một cuốn sách chứa trong nó nhiều cuốn sách: một cuốn sách về thơ, một cuốn sách về nhân cách của nhà thơ, một cuốn sách về văn hoá, một cuốn sách về sự hoà giải và tha thứ, một cuốn sách về Tình yêu nước Việt" (Tạ Duy Anh)

- một Nguyễn Đức Tùng "là một tài thơ", "đã dùng thủ pháp gieo hạt cho một mùa gặt lớn" để "đem đến cho đời sống văn học chúng ta một giá trị, vượt ra ngoài những câu hỏi... [...] làm cho chúng ta thấy rằng thơ quan trọng trong đời sống. Không có thơ, không biết đến thơ, con người chỉ sống có nửa... đời", để người đọc thấy "rõ hơn chiều kích của một nhà thơ cụ thể..., thấy được bức tranh toàn cảnh của các nền thẩm mỹ, của xã hội và lịch sử làm nên cái chiều kích ấy... [và] sẽ còn đọc đi đọc lại các bài phỏng vấn có giá trị văn học này nhiều lần... [mà] cái mạch chuyện trong mỗi cuộc phỏng vấn cho thấy người đặt câu hỏi đã khích lệ được cái vốn đã có, nằm sâu trong tâm thức người trả lời... [...] làm nên những câu chuyện vô cùng sinh động, đầy tính chân thực, khiến cho người đọc như sờ thấy cuộc sống", làm nên một cuốn "biên niên sử một thời kỳ, thời chúng ta đang sống", đem đến cho chúng ta "một cuốn sách hết sức hấp dẫn", "có có khả năng đưa chúng ta, những người Việt yêu thơ và yêu quê hương từ khắp năm châu bốn biển, bất chấp những khác biệt do lịch sử và hoàn cảnh, đến gần với nhau hơn" (Trần Thị Trường)

- một Nguyễn Đức Tùng "khi thì mềm mỏng tử tế, khi thì [...] rất ác liệt", "khá khoan dung và rộng rãi" (Nguyễn Thị Hoàng Bắc)

- một Nguyễn Đức Tùng biết cách kể chuyện "thật cảm động", người con hiếu tha hương của đất Việt "vẫn cất công tìm về cội nguồn" bởi "một cái gì đó được ký gửi trong máu huyết...", biết cách đưa ra những nhận xét "rất quan trọng", "rất đúng và rất mới" khiến cho người đối thoại dù đang mệt mấy cũng "muốn nói chuyện lâu với anh..." (Hoàng Cầm)

- một Nguyễn Đức Tùng biết đúng lúc tung ra "[câu] hỏi ‘khó'", "câu hỏi chẳng ‘vô tư' tí nào" khiến người trả lời "khác nào... để một bàn chân bên bờ vực, chân kia thì đạp vào cái cõi chưa ai dám bàn với cái ảo tưởng nắm bắt được câu trả lời cho câu hỏi..." (Nam Dao)

(Tôi thích nhất câu hỏi mà Nguyễn Đức Tùng giành cho Dương Tường (tr. 478): "... một phong cách trí thức như thế làm lợi hay làm hại cho thơ?")

- một Nguyễn Đức Tùng "phỏng vấn... rất tốt, rất có ích cho những người làm thơ và yêu thơ", "giỏi lắm" (Lê Đạt)

- một Nguyễn Đức Tùng có "ý tưởng phỏng vấn và nhiều câu hỏi rất hay", "tôn trọng các tác giả" (Nguyễn Thế Hoàng Linh)

- một Nguyễn Đức Tùng với bề dầy kiến thức đầy tham bác của mình có khả năng "đưa ra nhiều định nghĩa, khái niệm" (Lê Vĩnh Tài)

...

Theo tôi, cuốn sách của Nguyễn Đức Tùng này là vô cùng giá trị đối với đại chúng, với số đông người đọc (như một bộ sách giáo khoa văn học phổ thông được soạn công phu chẳng hạn) và toàn bộ giới văn chương Việt. Và tôi thực sự hy vọng anh sẽ tiếp tục được công việc phỏng vấn này như ước nguyện; các tập 2 tập 3 sẽ tiếp tục ra đời và "giữ được phong độ như hiện nay"[1].

Thơ đến từ đâu đem đến một số chân dung thơ chưa từng có đối với văn học "chính thống". Đó là Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Đỗ Kh., Dương Tường, Khải Minh, Nguyễn Viện, Nguyễn Đăng Thường.

Thực sự:

Làm thơ như kiểu Đỗ Kh. làm "Thánh nữ trong phòng vệ sinh công cộng" thì quả là có một không hai.

Dương Tường viết Đàn thì quả kỳ lạ. Dẫu vẫn nghe "thi trung hữu họa" nhưng mà "họa" đến thế thì cũng gần "tai". Tôi cũng thích cái thuật ngữ "thư đồ thi" mà Châu Diên giành cho Đàn, chỉ mong đừng ai hiểu nhầm là "chữ chở xác chết", để biết tới cách "biểu đạt siêu ngôn ngữ (meta-language)"[2] của ngôn ngữ thơ.

Còn là một Khải Minh với lối thơ đầy ký tự, ký hiệu và những lý thuyết thơ dị thường.

...

Cùng với những "chưa từng có" còn là những chân dung vạm vỡ của Đỗ Quyên, Hoàng Cầm, Trần Nghi Hoàng, Inrasara, Luân Hoán, Lê Đạt...

Ấn tượng lắm với Đỗ Quyên của 16 cái trường ca mà cái nào cũng có thể là một kỷ lục.

Còn là một Luân Hoán "xuất khẩu thành chương" trong phỏng vấn.

...

25 chân dung ấy cũng thực sự muôn mầu muôn vẻ lắm.

Nhưng, chỉ cần nghe thoáng qua các cuộc phỏng vấn thì cái kiếp nạn như thể phổ quát phủ lên số phận các nhà thơ của chúng ta là nỗi cơ đơn và cô độc. Than ôi... lại nhưng:

... Em ơi em có biết "cô đơn" là tật ách của thiên tài... Với anh cô đơn là fải đến tận cùng triệt để toàn fần mới thống khoái, mới sinh năng lượng[3]. Thế rồi thời thế ẩm ương cánh chim thiên tài fải gặp cảnh thiên tai. Em chan nước mắt nhìn anh ái ngại. Em ơi hãy đi đi cho khuất, cho khuất những nợ đời. Ai cũng nói Thơ là Ngôi Lời, nhưng ôm nàng chỉ thấy đời toàn lỗ. Vì Thơ ơi người thơ toàn một lũ jở hơi không biết bơi, jữa bể khổ anh chỉ còn mình em làm fao cứu hộ. Chính nghịch cảnh đã làm anh đốn ngộ, rằng cuộc đời rặt một lũ bất nhân, kể cả những người thân. Yêu "cái đẹp" nên fải đi cải tạo, thích "nhân văn" mà gặp đời tàn bạo, nên em ơi muốn làm người thì hãy yêu cái xấu. Thậm chí em còn fải jao cấu với bọn xấu nếu em muốn ngày mai em vẫn có khẩu fần... Thương lắm áo jài ơi. Anh biết em thích mặc áo jài, bởi vì em là hoa thài lài...[4]

Cái đọng lại lớn nhất trong tâm trí tôi sau khi đọc Thơ đến từ đâu chính là tính giai thoại.

Từ thuở niên thiếu cho đến suốt mấy chục năm lịch sử đáng kinh ngạc đến nay thế hệ chúng tôi cũng thường quan tâm đến văn chương và các tác giả tên tuổi của dân tộc, vì quả thật nước ta là một "nước thơ" như mọi người thường nói (tất nhiên, khi nói "nước ta là nước thơ" tôi không hề có ý định ám chỉ lịch sử nước ta thuộc loại thể sử "fiction" [hư cấu]).

Chúng tôi đã đọc và được học về những Anh Thơ, Bà Huyện Thanh Quan, Bùi Giáng, Bùi Huy Phồn, Bút Tre, Bằng Việt, Cao Bá Nhạ, Cao Bá Quát, Chu Mạnh Trinh, Chính Hữu, Chế Lan Viên, Diệp Minh Tuyền, Du Tử Lê, Dương Khuê, Đặng Đình Hưng, Đinh Hùng, Đỗ Minh Tuấn, Giang Nam, Giản Chi, Hoàng Cầm, Hoàng Nhuận Cầm, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Hoàng Trung Thông, Huy Cận, Huỳnh Văn Nghệ, Hàn Mặc Tử, Hằng Phương, Hồ Chí Minh, Hồ Dzếnh, Hồ Xuân Hương, Hữu Loan, Inrasara, Kiên Giang, Lâm Thị Mỹ Dạ, Lê Anh Xuân, Lê Quý Đôn, Lê Thánh Tông, Lê Đạt, Lưu Quang Vũ, Lưu Trọng Lư, Mãn Giác, Mường Mán, Mộng Tuyết, Nam Trân, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Gia Thiều, Nguyễn Duy, Nguyễn Bính, Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Nhược Pháp, Nguyễn Mỹ, Nguyễn Ngu Í, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Quang Thiều, Nguyễn Siêu, Nguyễn Tất Nhiên, Ngân Giang, Ngô Thì Nhậm, Nhã Ca, Phan Huy Vịnh, Phan Khôi, Phan Văn Trị, Phan Đình Phùng, Phùng Cung, Phùng Quán, Phùng Ngọc Hùng, Phạm Công Thiện, Phạm Huy Thông, Phạm Hổ, Phạm Thiên Thư, Phạm Tiến Duật, Phạm Đình Hổ, Quang Dũng, Quách Đình Bảo, Sương Nguyệt Anh, T.T.Kh, Tchya, Thanh Tâm Tuyền, Thu Bồn, Thâm Tâm, Thích Tuệ Sỹ, Thế Lữ, Trương Hán Siêu, Trần Dần, Trần Nhân Tông, Trần Tuấn Khải, Trần Tế Xương, Trần Đăng Khoa, Trần Mạnh Hảo, Tuy Lý Vương, Tùng Thiện Vương, Tú Mỡ, Tản Đà, Tế Hanh, Tố Hữu, Tử Phác, Văn Cao, Vũ Cao, Vũ Hoàng Chương, Vũ Đình Liên, Xuân Diệu, Xuân Quỳnh, Yến Lan... Nhưng mà, thử tự hỏi mình có nhớ nổi bài thơ bất hủ nào của một đại tác gia nào không nhỉ.

Tôi thấy những tác gia được nhớ tới thường đi kèm với những giai thoại khó quên về cuộc đời của họ, chứ không phải chỉ vì thơ. Ấy mà rồi qua bao năm tháng hầu như nhiều người hiếm khi nhớ được bài thơ hay đoạn văn của tác gia nổi tiếng nào, cái ăn sâu mãi vào tâm trí có chăng chỉ còn là những GIAI THOẠI về họ.

Người ta đã định nghĩa giai thoại là "mẩu chuyện lý thú được lưu truyền rộng, có liên quan ít nhiều tới nhân vật có thật trong xã hội, trong lịch sử"[5]; và như vậy "mẩu chuyện lý thú" làm người ta nhớ ấy không nhất thiết chỉ là những "câu chuyện đẹp đẽ hay ho", nhưng chắc chắn là thú vị. Chẳng hạn như:

Ngoài những câu/bài thơ hay và lạ thì tất nhiên Bùi Giáng được người ta cứ nhắc mãi vì bị coi là điên khùng và có đời sống/tình yêu kỳ dị lại được tôn là Bồ Tát;

Bút Tre đã thường bị đồn thổi là điên, hâm;

Bằng Việt được nhắc đến vì cuộc đời ông luôn có nhiều may mắn đến kỳ lạ cùng quá nhiều giải thưởng;

Bùi Huy Phồn được nhớ nhiều nhờ cái bút danh "Đồ Phồn" nghe rất là "ồn";

Cao Bá Quát luôn được nhớ tới vì "cái mũi vô duyên", cái vụ bỡn cả thơ của vua (Tự Đức) và bị triều đình chém ngang lưng;

Chế Lan Viên ngoài thơ thì còn được nhớ tới nhờ sự quá sắc sảo và tính "biển lận";

Dương Khuê được nhớ tới nhờ ca trù;

Đặng Đình Hưng còn nhờ đã sinh ra Đặng Thái Sơn "như sao Bắc Đẩu cõi này"[6];

Đinh Hùng được nhớ nhiều về cái khoản ăn chơi và hút thuốc phiện;

Đỗ Minh Tuấn nhờ đoạt các giải thưởng về thơ quá dễ dàng và công khai tham vọng đoạt Nobel trước bàn dân thiên hạ, với lại anh còn nhiều chuyện với điện ảnh và phê bình nữa;

Giang Nam được nhớ mãi nhờ "Xưa yêu quê hương vì có chim, có bướm";

Hoàng Cầm nhờ "dính" Văn nhân-Giai phẩm và cái "lá diêu bông";

Hoàng Nhuận Cầm được nhớ nhờ là con của Hoàng Giác và vai diễn hài Bác sỹ Hoa Súng trên truyền hình;

Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn được nhắc đến vì những chuyện xưa thời Mậu Thân;

Huy Cận nhờ đã nhiều năm làm bộ trưởng, thứ trưởng và mối quan hệ đặc biệt với Xuân Diệu;

Hàn Mặc Tử còn là vì nhờ bị hủi và ra đi trong độ xuân xanh;

Hồ Dzếnh còn nhờ cái mẫu tự "z" trong tên mình, cái từng làm cho các nhân viên sắp chữ ở các tòa báo trước đây rất khổ sở;

Hồ Xuân Hương thì nhờ cái mà ai cũng biết;

Hữu Loan nhờ cái khí khái bỏ đời (công danh) đi đập đá;

Lâm Thị Mỹ Dạ nhờ được Trần Quang Đạo vinh danh, coi bằng "nửa tỉnh Quảng Bình";

Lê Quý Đôn còn nhờ những chuyện "cởi truồng đố chữ", bài thơ "Rắn" và vụ "chạy điểm cho con vào đại học";

Lưu Quang Vũ & Xuân Quỳnh được nhắc đến mãi còn là nhờ cái chết bất thường của họ;

Nguyễn Trãi ngoài "Bình Ngô đại cáo" còn là vì bị tru di tam tộc;

Nguyễn Công Trứ còn nhờ cái tính ngông, hay đi "karaoke" và em út;

Nguyễn Duy còn nhờ cái tài biết "phơi thơ lên mẹt" và làm "thơ lịch";

Nguyễn Khoa Điềm còn nhờ làm tới UVBCT và Trưởng ban Tư tưởng-Văn hóa;

Nguyễn Đình Chiểu còn nhờ bị mù;

Nguyễn Đình Thi còn nhờ chuyện "tay lào mà lịnh thế" (vụ "dù chỉ là những hạt bụi");

Nguyễn Trọng Tạo thêm khét tiếng với vụ tự tử và vụ "cá mương";

Nguyễn Siêu nhờ xây Tháp Bút;

Nguyễn Tất Nhiên còn là vì cái khắt khe khó khăn trong nết ăn nết ở;

Ngân Giang nhờ được Hồ Chủ tịch khen "lời lời châu ngọc hàng hàng gấm thêu";

Ngô Thì Nhậm còn do những lời đối đáp và bị Đặng Trần Thường đánh chết;

Phan Khôi là cháu của Tổng đốc Hoàng Diệu, và (cũng như Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng) nhờ vụ Nhân văn-Giai phẩm;

Phạm Công Thiện nhờ được coi như một thiền sư, và cũng như Bùi Giáng ông được tôn là Bồ Tát;

Phạm Huy Thông ngoài "Tiếng địch sông Ô" thì là khả năng "sát thủ tình trường" cùng cái chết đầy oan nghiệt;

Trần Đăng Khoa còn nhờ nhận xét bất hủ "Ngu xuẩn nhất nhì / là tổng thống Mỹ" và về "phim nước mình";

Trần Mạnh Hảo nhờ có "vợ của chúng tôi là Tôn Nữ Giáng Tiên" và các trận "đấu súng" với Đỗ Minh Tuấn hay Trần Nghi Hoàng;

Thanh Tâm Tuyền còn nhờ vụ lình xình với cái poster trên sân Văn Miếu;

Tố Hữu thì có quá nhiều chuyện ngoài văn chương;

Xuân Diệu thì là tác gia quá hiếm hoi ở Việt Nam là "bóng lộ";

vân vân.

Với các giai thoại, các nhà thơ nhà văn đã trở nên "đáng yêu" và "dễ thương" hơn rất nhiều và càng làm cho họ được nhớ mãi.

Xét trên cái ý nghĩa ấy tôi cũng tìm thấy ngoài câu chuyện khá hấp dẫn về thơ khá nhiều những giai thoại trong Thơ đến từ đâu. Phải chăng những giai thoại này rồi cũng sẽ đi vào văn học sử nước nhà. Tôi không muốn thống kê các giai thoại mới ấy ra đây vì cầu xin quý vị hãy đọc cuốn sách này đi, tôi đảm bảo rằng từ cuốn sách này sẽ có nhiều giai thoại về các nhà thơ Việt đi ra đời sống. Tôi nhận thấy nhà thơ nào trong tập sách này của Nguyễn Đức Tùng đều mang đến giai thoại, có những chân dung hiện lên 5-6 giai thoại chứ đừng nói là hiếm.

Một chút short-coming:

Trong khi được/bị phỏng vấn, Đỗ Quyên ít nhất là ba lần muốn "chửi thề", chứng tỏ Nguyễn Đức Tùng còn có những câu hỏi khá máy móc, gây "ức chế" đối với người nghe linh mẫn (tất nhiên, tôi không loại trừ rằng đó cũng là một thủ pháp của người phỏng vấn).

Sau một số câu hỏi Nguyễn Đức Tùng cũng gặp ngay phải những lời đáp bốp chát như của Ngô Tự Lập ("Đây cũng lại là một quan niệm kỳ quặc khác", "Chúng ta không nên cường điệu vai trò của thơ", "Dùng từ ‘degrading' liệu có đúng với ngôn ngữ không"), Nguyễn Thế Hoàng Linh ("Phải dè chừng với khái niệm ‘thơ mộng'"), Khải Minh ("Tìm thơ thôi, nếu tìm thêm các thứ khác như thân thể nhà thơ nữa thì e không được hào hoa [như anh chẳng hạn!]", "Xin anh dễ tính thêm một lần nữa với vấn đề người sáng tác và người đọc"), Lê Vĩnh Tài ("Có vần quan trọng lắm không, anh?")... Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy sự tự phơi trần của tác giả với mọi người về bản thân mình, ẩn cùng với thông điệp: cái gì hay thì anh cứ học, cái gì dở thì anh cũng nên lấy tôi làm bài học mà tránh. Đây lại là ý nghĩa positive phái sinh ra từ những gì negative.

Cách đặt nhan đề, tiêu đề còn có những vết gợn rất "phản thơ". Có lẽ tác giả không giống tôi, một người miền Bắc đã trải qua một thời gian dài của cái "văn hóa hợp tác xã", nên không cảm nhận thấy cái giọng giống như tên của một vở dân ca, chèo hay tuồng "cải biên" theo tinh thần công-nông-binh trong những năm 1960-70-80 của cái tiêu đề "Mừng vui còn có hôm nay"[7]. Tôi thấy nếu bỏ đi hai chữ "mừng vui" thì sẽ có một cái title đầy biểu cảm!

Lối khen tặng nhau trong các cuộc đối thoại còn làm người Bắc Hà nghe thấy hơi bị thô (hay "phô"). Kiểu như "anh dịu dàng, ấm áp", "ung dung, thanh thoát", "đậm đà, say mê"... Trong bối cảnh sử dụng ngôn ngữ giao tiếp hiện nay của người Việt, những cách khen như thế thường làm cho người nghe hiểu đó là câu mỉa mai hay xỏ xiên gì đó đối với người khác.

Một điều khá là cốt yếu khác là ý kiến của dịch giả Cao Việt Dũng: "Điều tôi phê phán Thơ đến từ đâu là nó không có một bài viết nêu lên chủ đích và cách thức làm việc của tác giả, có được như vậy thì ý nghĩa nghiên cứu sẽ lớn hơn rất nhiều."[8] Tuy nhiên, về vấn đề này nhà thơ/nhà văn Đỗ Quyên cho rằng Thơ đến từ đâu không phải là một cuốn luận văn, vả lại Nguyễn Đức Tùng cũng đã có cách thức riêng trong việc thể hiện với cuốn sách này nên một bài viết như vậy là không cần thiết.

Và, để tránh cái tiếng mà Nguyễn Huy Thiệp từng nói về một "đám giặc già lăng nhăng thơ phú" thiết nghĩ tập (hay "bộ" trong tương lai) sách này cần có tiếng nói của thêm nhiều các nhà thơ trẻ thuộc các dòng thơ khác nhau hơn nữa, cho thêm sắc mầu của "bức tranh [sô?] vân cẩu", hầu chiều lòng được hơn nữa những hiệp khách khó tính của thi ca.

Trong bài "Tú Xương & những con giòi [bò trong... tủy]" tôi có viết:

Trong sáng tác văn chương Tú Xương từng mắng bọn lang băm:

Văn chương nào phải là đơn thuốc

Chớ có khuyên xằng, chết bỏ bu!

Tôi nhắc đến chuyện Tú Xương vì Nguyễn Đức Tùng cũng là một bác sỹ. Thế nhưng, vị bác sỹ này cũng đã thực sự làm cho người đọc:

- "bốc lửa" với tình yêu nước Việt, hòa giải và khoan dung, mong muốn có đổi mới thực sự trong văn học...

- "chẩy nước" với tình thơ, tình người và sự hy sinh...

tập hợp thành cái mà nhà văn Đà Linh gọi là "hòa điệu mới"[9]!

Đến đây, Thơ đến từ đâu lại làm tôi nhớ tới bài thơ mình viết nhân kỷ niệm 30 năm hậu chiến, xin được chép ra đây một đoạn để chia sẻ với tấm lòng ưu thời mẫn thế của nhà thơ/nhà phê bình/bác sỹ Nguyễn Đức Tùng và các bạn thơ:

vết thương             dài

               nửa vòng trái đất              một phần ba thế kỉ

.....

khói da cam quyện khói lam chiều

những dáng giao chỉ vẹo xiêu dở cộng dở kiều

uống thuốc liều đi tiếp nhịp cầu tiêu lịch sử

những cây mạ mọc lên trên xác rạ

những hồn ma vẫn ăn uống hát ca

những chúng ta phải chết đi từng ngày để sống[10]

Hà Nội

26.12.09 - 04.01.10

[1] Thơ đến từ đâu (tr. 565).

[2] Sđd (tr. 478).

[3] Quan điểm về "cô đơn" của nhà thơ Đặng Đình Hưng.

[4] Đặng Thân, Từ điển thi x/x loại [chúng sinh] - vần D.

[5] Viện ngôn ngữ học, Từ điển tiếng Việt (tr. 387).

[6] Thơ đến từ đâu (tr. 80-81).

[7] Sđd (tr. 504).

[8] Nhị Linh, "Phát biểu và trao đổi".

[9] Đà Linh, "Thơ đến từ... hòa điệu mới".

[10] Đặng Thân, "Tam thập niên nghiệt ngã lắm oh time".

Nguồn: Phongdiep.net

RA MẮT TẬP "THƠ TÌNH HÀ NỘI"

12.12: RA MẮT TẬP "THƠ TÌNH HÀ NỘI"
12.12.2009

Có những vùng đất dù chưa đặt chân đến, nhưng chỉ cần nghe âm vang của địa danh ấy, bỗng nhiên ta dạt dào một niềm cảm xúc và dành cho nó nhiều tình cảm trìu mến. Hà Nội. Vâng, Hà Nội là một trong những địa danh có sức ám ảnh lạ thường đến thế. Dù chưa làm một cuộc thống kê, nhưng chúng tôi tin rằng, Hà Nội đã đi vào thơ ca nhiều nhất.

Từ cổ chí kim, hầu hết các nhà thơ Việt Nam đều có thơ về Hà Nội. Trước đây, bây giờ và mãi sau này Hà Nội vẫn là một nguồn cảm hứng vô tận của các thi sĩ.

Chính vì thế, hướng đến 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội trong cả nước đã có nhiều tập thơ chào đời nhằm kỷ niệm sự kiện trọng đại này. Tập "Thơ tình Hà Nội" do Công ty truyền thông Sơn Ca tài trợ cũng nằm trong dòng chảy của tâm thức ấy.

Cầm tập tập thơ trên tay, nếu tinh ý các bạn sẽ thấy chúng tôi chỉ chọn đúng 100 bài thơ của 100 tác giả. Với quan niệm chỉ có thơ hay, chứ không có tác giả "lớn" và "nhỏ" theo cách nghĩ thông thường, vì thế các tác giả được sắp xếp thứ tự theo vần A, B, C... tất nhiên cũng chỉ tương đối. Do khuôn khổ của một tập sách, trước mắt chúng tôi xin được chọn theo tiêu chí: Tác giả đang sống và làm việc tại Hà Nội; tác giả đồng ý có mặt trong tuyển tập này. Đành rằng, tiêu chí là thế nhưng trong quá trình thực hiện, nếu có sai sót thì cũng mong bạn đọc lượng thứ.

Chúng tôi nghĩ rằng bạn đọc sẽ vui mừng khi được gặp các tên tuổi như Nguyễn Đức Mậu, Vũ Quần Phương, Hữu Thỉnh, Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha, Vân Long...; sẽ hân hoan gặp những nhà thơ như Giáng Vân, Đoàn Ngọc Thu, Hồng Thanh Quang, Đoàn Tuấn, Ngô Tự Lập, Trần Quang Quý, Nguyễn Hữu Qúy, Bùi Kim Anh, Dương Kỳ Anh... Bên cạnh đó còn là sự góp mặt của nhiều cây bút mới đang được dư luận chú ý như Trần Hoàng Thiên Kim, Nguyễn Phan Quế Mai, Nguyễn Thế Hoàng Linh, Đoàn Mạnh Phương, Hồ Huy Sơn...

Có thể nói, tập thơ này đã quy tụ được hầu hết các thế hệ làm thơ tại Hà Nội, dù còn sót không ít người - nhưng đó là ngoài khả năng, ngoài ý muốn của nhóm thực hiện. Sự khiếm khuyết này rất mong được sự lượng tình của các bạn yêu thơ, sẽ bổ sung trong lần tái bản sau.

NXB Trẻ

MỤC LỤC

1. DƯƠNG KỲ ANH -NHỚ MÙA THU HÀ NỘI

2. BÙI KIM ANH- LỐI HOA RƠI

3. PHẠM ĐÌNH ÂN - CẦU GIẤY

4. NGỌC BÁI- MÂY

5. ĐỖ QUÝ BÔNG -LONG BIÊN.... LONG BIÊN

6. HOÀNG GIA CƯƠNG- CHỜ EM MỘT CÂU NÓI

7. NGUYỄN BẢO CHÂN - HÀ NỘI

8. PHAN ĐỨC DŨNG- ANH THƠM

9. HOÀNG KIM DUNG- ĐIỀU ĐƠN GIẢN

10. THẢO DÂN- EM ĐI MÀ CHẲNG SANG SÔNG

11. GIA DŨNG- CHIỀU ĐÔNG QUẢNG BÁ

12. KIỀU DIỆP- MẦM CÂY XƯƠNG RỒNG

13. PHẠM SỸ ĐẠI- HẠNH PHÚC

14. PHƯƠNG GIANG- CỎ

15. ĐẶNG VƯƠNG HƯNG- GỬI TỪ HÀ NỘI

16. HỮU KIM - MƯA HÀ NỘI

17. LƯƠNG ĐÌNH KHOA - VỚI BÁT TRÀNG

18. YÊN HÀ - BÀI THƠ CUỐI CÙNG

19. NGÂN HÀ- GIÓ MÙA

20. NGUYỄN THỊ HỒNG HÀ - NGỌN ROI

21. HOÀNG VIỆT HẰNG- BÊN HÀNG CÂY CƠM NGUỘI

22. NGUYỄN THỊ THU HẰNG- CHỦ NHẬT KHÔNG ANH

23. NGUYỄN HỒNG HẢI- NÓI VỚI EM

24. NGUYỄN HOA -LỜI MUỘN MÀNG GỬI BIỂN

25. NGUYỄN HUY HOÀNG- VỚI MÙA THU HÀ NỘI

26. CHỬ THU HẰNG - GỠ TÓC

27. HOÀNG XUÂN HoA- GỐI ĐẦU LÊN CÁNH TAY MÌNH TÔI MƠ

28. LÊ ANH HOÀI -MƯA ĐÊM

29. LƯU ĐÌNH HÙNG- VỀ LẠI THU HÀ NỘI

30. NGUYỄN QUANG HƯNG - ĐÓN XUÂN

31. KIM DIỆU HƯƠNG- ANH YÊU HÀ NỘI VÀ EM

32. VÕ ÁNH HỒNG- ÁM ẢNH

33. BẢO HIẾU- TẤM VÉ ĐI TỚI KHOANG HẠNH PHÚC

34. VŨ QUỲNH HƯƠNG- MƯA PHỐ

35. NGUYỄN ĐỨC HUY- ĐỢI

36. NGUYỄN THỤY KHA- CỐM

37. ĐẶNG THỊ MINH KÍNH - ĐỢI

38. NGUYỄN BÍCH HUYỀN- MÙA HOA SẤU

39. NGUYỄN KHÔI- GỬI EM - PARIS, MÙA THU TÍM

40. BÙI PHƯƠNG LAN- ĐEN ĐÁ

41. NGUYỄN ĐĂNG LUẬN- EM

42. TRƯƠNG NGỌC LAN- HOA HỒNG KHÔ

43. NGÔ TỰ LẬP - HÀ NỘI

44. NGUYỄN ĐỨC LƯU- NHƯ THỂ CA DAO

45. VÂN LONG- NGƯỜI CON GÁI HÁT

46. HÀ LINH - MÃI VẪN CÒN

47. PHẠM THÙY LINH- NGÀY ANH VỀ

48. NGUYỄN THẾ HOÀNG LINH- NHƯ

49. BÙI TUYẾT MAI -VỀ NGƯỜI ĐÀN ÔNG TRẺ TUỔI

50. NGUYỄN ĐỨC MẬU- NGƯỜI XA LẠ

51. ĐOÀN VĂN MẬT - NHỮNG BUỔI CHIỀU

52. DƯƠNG THÚY MỸ- CỐM LÀNG VÒNG

53. LÂM QUANG MỸ- EM VỀ

54. TRẦN NHUẬN MINH - THƠ TÌNH NGÀY KHÔNG EM

55. CÁT MIÊN- BỖNG DƯNG

56. NGUYỄN PHAN QUẾ MAI- THÁNG TƯ

57. TUYẾT NGA- GIẤC MƠ TRƯA

58. NGUYỄN HỒNG NHUNG- YÊU

59. NGUYỄN ANH NÔNG - LINH CẢM

60. VŨ THỊ MINH NGUYỆT- XA ĐỂ BIẾT

61. VŨ QUẦN PHƯƠNG - BỖNG DƯNG

62. NGUYỄN BÌNH PHƯƠNG- BÂNG QUƠ

63. MAI VĂN PHẤN- NGHI TÀM

64. NGUYỄN KHẮC PHỤC - ĐỘT SINH

65. CHINH PHONG- TRÁI TIM CHIA ĐÔI

66. TẠ PHƯƠNG - MÙA XUÂN ĐẾN CÙNG EM

67. ĐOÀN MẠNH PHƯƠNG - ĐÊM HÀ NỘI

68. HOÀI PHƯƠNG- GIẤC MƠ

69. HỒNG THANH QUANG- SAU TẤT CẢ NHỮNG NỔI NIỀM TRAI TRẺ

70. ĐINH NGỌC QUANG - ĐƯỜNG HOA PHƯỢNG

71. HỒNG QUÂN- NHỮNG CÁNH CHIM

72. TRẦN QUANG QUÝ- MÙA THU XA

73. NGUYỄN HỮU QUÝ -ĐỘC HUYỀN CẦM HÀ NỘI

74. HỒ HUY SƠN- KHÔNG ĐỀ

75. NGUYỄN TRỌNG TẠO- MỘT MÌNH

76. VŨ QUANG TẦN - CHỢ CẦU GIẤY

77. ĐẶNG THÂN- ĐÊÂM ĐÊ

78. HOÀNG CHIẾN THẮNG- NGÕ XƯA

79. PHẠM CHÍ THẮNG -MÙA EM

80. TRƯƠNG ANH TÚ- LỜI TÌNH YÊU

81. LÊ THANH TÙNG - NGÀY TRỞ VỀ

82. NGUYỄN MINH TÀI- MẤT NHAU RỒI

83. NGUYỄN THANH TÂM- CỘT LẠI NỖI BUỒN

84. BÙI HOÀNG TÁM- TRỜI HÀNH

85. NGUYỄN VĂN THÁI- MỘT ĐỜI THƯƠNG

86. ĐOÀN NGỌC THU- CỎ

87. TRẦN PHƯƠNG TRÀ - GIỜ NÀY EM ĐANG BAY

88. LÊ BÁ THỰ- DÁNG XƯA

89. HỮU THỈNH- XA VẮNG

90. NGUYỄN TUẤN THỊNH- SẮC ĐỎ CHIỀU MƯA

91. LÊ THANH TÙNG - HÀ NỘI CHỚM ĐÔNG

92. ĐOÀN TUẤN -MỘT NÉT LÀNG

93. VŨ TỪ TRANG- CẦU LONG BIÊN

94. BÌNH NGUYÊN TRANG - MỘT NGÀY

95. KHÚC HỒNG THIỆN- MÙA LINH

96. NGUYỄN THỊ MINH THÔNG - MƯỢN

97. LAN TỬ VIÊN- QUAY LƯNG MẶT TRỜI

98. GIÁNG VÂN - LỬNG LƠ

99. THỦY VÂN- ANH CÓ NHỚ MÙA THU

100. TRỊNH HẢI YẾN - YÊU

Buổi ra mắt "Thơ tình Hà Nội" được tổ chức vào 15 giờ, ngày 12- 12- 2009 tại Cafe MC - 559 - Kim Mã, Hà Nội.

Nguồn: Vannghesongcuulong.Org.vn

VU VƠ BÊN THỀM

Hữu Kim

VU VƠ BÊN THỀM

Có giọt nắng rơi bên thềm chiều nay
Có một người con gái nhìn nắng rơi bên thềm
Người con gái ấy mắt buồn ướt mi bên thềm chiều nay

Em hỏi nắng sao nắng rơi bên thềm ?

Em hỏi gió sao gió ru bên thềm chiều nay

Em hỏi mây sao mây qua bên thềm chiều nay

Em hỏi em- Sao một mình bên thềm chiều nay

Em hỏi - em hỏi- em hỏi...em hỏi em !

Mây ơi, gió ơi, nắng ơi...sao lá rơi bên thềm chiều nay ?!

Chiều nay sao anh không đến bên thềm

Chiều nay mình em với nắng , với gió, với lá , với mây với mình em bên thềm...!

Em hỏi anh- Em hỏi anh- Em hỏi anh , vì sao anh không đến ?

Anh ơi ! Anh ơi ! Anh ơi...!

Mình em hỏi em bêm thềm chiều nay

Vì sao? Vì sao? Vì sao anh ơi !?...

Kon tum cuối đông 2009

HỎI ĐÁ hay HỎI ÔNG HÀ BÁ ?

HỎI ĐÁ hay

HỎI ÔNG HÀ BÁ?

"Để hiểu thêm về một bài thơ thời trẻ của Nguyễn Khuyến"

LẠI CAO NGUYỆN

Gái đái bên sông⁽¹⁾

Bao nả ^(a) giang sơn⁽²⁾ một cáp⁽³⁾ tròn^(b)

Nghìn thu sương tuyết⁽⁴⁾ vẫn không mòn

Biết chăng chỉ có ông Hà Bá

Mỉm mép^(c) cười thầm⁽⁵⁾ với nước non^(d)

Di bản

a. Thu vén c. Mỉm miệng

b. Một cắp tròn d. Thế gian

Một gánh tròn

Đầu đề một bài thơ, một cuốn tiểu thuyết, một bộ phim, có thể thay đổi cho phù hợp hơn với nội dung tác phẩm hoặc đỡ "tục". Trần Đình Hiến dùng đầu đề Báu vật của đời, nguyên văn tiếng Hán là Phong nhũ phì đồn (tiếng Việt là Vú căng mông mẩy), trong bản dịch cuốn tiểu thuyết của Mạc Ngôn được đánh giá xuất sắc vào loại nhất trong văn học Trung Quốc hiện đại⁽⁶⁾. Hồ Ngọc Đại cũng dùng Chuyện ấy... làm đầu đề cho cuốn sách chuyên luận về tính dục học của mình⁽⁷⁾. Đầu đề của bài thơ này cũng có thể đổi thành Hỏi đá hay Hỏi ông Hà Bá.

Bây giờ ta thử xem nội dung miêu tả của bài thơ trên là gì? Trong phần chú thích bài thơ trong Tuyển tập, Hoàng Hữu Yên có nói đến "hòn đá nằm ở bên sông", và đầu đề bài thơ, Hoàng Hữu Yên cũng như Nguyễn Văn Huyền đều "thấy có vẻ tục" nên đổi thành "Hỏi đá". Không biết trong bài thơ có hòn đá nào không, nếu có thì ở đâu. Xét kỹ toàn bài, chỉ thấy có câu Nghìn thu sương tuyết vẫn không mòn (câu 2), có phải nói về "hòn đá" ấy không? Thực ra, không có hòn đá nào cả. Vì câu ấy nói về một thứ khác còn bền hơn cả đá: Trăm năm bia đá thì mòn..., còn cái ấy thì Nghìn năm sương tuyết vẫn không mòn! Câu thơ của Nguyễn Khuyến đã khéo dẫn ta về với câu ca dao cổ: Lẳng lơ đây cũng chẳng mòn, Chính chuyên cũng chẳng sơn son để thờ, và cho ta thấy đối tượng miêu tả ở đây là cái gì. Chắc không cần phải nói rõ hơn nữa. Đã không có hòn đá nào, tại sao lại đổi tên đầu đề là "Hỏi đá". Nếu có hỏi thì chỉ hỏi ông Hà Bá, bởi vì Biết chăng chỉ có ông Hà Bá. Nhưng theo tôi cứ nên để nguyên đầu đề của Nguyễn Khuyến như trong những bản chép tay bằng chữ nôm thì hơn.

Bài thơ chỉ có bốn câu chia làm 2 đoạn, mỗi đoạn 2 câu.

Ngay trong câu thơ đầu tiên Bao nả giang sơn một cáp tròn, ta đã vấp phải từ cáp trong một cáp tròn, ông Hoàng Hữu Yên dùng dị bản là "một cắp tròn" mà không giải thích.

Cáp là một lẻ. Lẻ bằng 1/10 đấu, đấu bằng 1/10 thưng, Lẻ, đấu, thưng, là đơn vị đo dung lượng trong dân gian không thật chính xác, dùng để đong đếm những hạt rời như thọc, gạo, ngô, đậu... Vì thế trong dân gian còn có câu: Hai thưng cũng bằng một đấu. Một lẻ gạo được đong bằng một bàn tay khum (gọi là một cáp), cũng như một vốc đậu được đong bằng hai bàn tay khum (gọi là một vốc). Cũng thế, một đấu gạo, một thùng thóc phải dùng những dụng cụ bằng gỗ để đong, dụng cụ đó gọi (là đấu, là thùng) Một cáp tròn là một cáp đầy, vì khum bàn tay tròn lại sẽ đong được nhiều hơn.

Ý hai câu đầu nói về ‘cái ấy', cái báu vật của đời ấy: chỉ một cáp đầy chứ có đáng gì đâu, cả cái cơ đồ vốn liếng của người ấy chỉ có bấy nhiêu thôi, mà Nghìn thu sương tuyết vẫn không mòn.

Hai câu cuối nói về cô gái đái bên sông. Trước khi ngồi, cô gái đã phải trông trước trông sau tìm chỗ kín đáo sao cho người trần mắt thịt không nhìn thấy thứ báu vật nói trên. Cô chọn chỗ ngồi quay mặt xuống sông coi là thượng sách, như thế hoạ chăng chỉ có ông Hà Bá biết và thấy rõ nhất mà thôi, ông thấy của quý ấy mỉm mép cười thầm với nước non. Tới đây ta lại liên tưởng đến một câu ca dao khác Ngồi thì mỉm mép cười thầm, đi thì lẩm bẩm lầm bầm mắng ai. Tục ngữ miền Trung cũng có câu: Đi nhai, đứng ngậm, ngồi cười. Hình ảnh cô gái trẻ ngồi đái bên dòng sông thể hiện rõ ràng qua hai câu cuối bài thơ của Nguyễn Khuyến.

Biết chăng chỉ có ông Hà Bá,

Mỉm mép cười thầm với nước non.

Chú thích:

(1) Đầu đề trong các sách chép bằng chữ nôm ghi là Gái đái bên sông. Các tác giả Hoàng Hữu Yên, Nguyễn Văn Huyên "đã đổi thành Hỏi đá" .

Xem: Hoàng Hữu Yên, Thơ văn Nguyễn Khuyến (sách dùng trong các trường Cao đẳng Sư phạm), Nxb giáo dục Hà Nội, 1984.

Xem thêm Nguyễn Văn Huyền - Hoàng Hữu Yên, Tuyển tập thơ Nguyễn Khuyến, NXB Văn Học, Hà Nội, 1971.

(2) Bao nả giang sơn. Bao nả nghĩa là không có bao nhiêu (dùng với ý phủ định thời gian và sự vật, thường đi với bao, mấy: Sức nó chả được bao ná. Chưa mặc mấy nả mà đã rách. Tương tự với nả còn có từ nỗi thường dung với mấy : mấy nỗi, và lăm thường dùng với bao: bao lăm.

Giang sơn: sông núi; đất đai thuộc chủ quyền của một nước; cơ nghiệp, vốn liếng thuộc sở hữu của một nhà, một người.Bao nả giang sơn: giang sơn, cơ nghiệp, vốn liếng có được mấy nỗi, có gì đáng đâu.

(3) Cáp: Bàn tay khum lại đựng được một lẻ (gạo hoặc đậu) Lẻ, đấu,thưng, thùng, là đơn vị đo lường dân gian không thật chính xác. Ở Thái Bình quê tôi đong thóc còn dùng loại thùng 10 cân (kg) và thùng 12 cân (kg). Một đấu khoảng chừng một kg. Trong sách chữ nôm, Cáp chữ nho viết là đọc là "hợp" trong "hợp tác". Một cáp tròn là một cáp đầy.

(4). Sương tuyết: dầu sương dãi tuyết, là dầu dãi, nghìn thu sương tuyết vẫn không mòn nghĩa là trải qua nghìn năm dầu dãi vẫn không mòn.

(5) Mỉm mép cười thầm: ở đây tác giả dẫn nguyên 4 chữ trong ca dao: ngồi thì mỉm mép cười thầm... Hoàng Hữu Yên dùng "Mỉm miệng cười thầm".

6) Mạc Ngôn, Báu vật của đời (Trần Đình Hiến dịch) NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 2001.

(7) Hồ Ngọc Đại, Chuyện ấy ... NXB Hà Nội, 1995.

Nguyễn Khuyến (1835 - 1909) là một nhà thơ lớn của nền văn học cận đại Việt Nam. Thơ văn Nguyễn Khuyến, nhất là thơ văn nôm điêu luyện của cụ, là những thành tựu nghệ thuật rất đặc sắc của Việt Nam. Đã được giới thiệu nhiều trên báo chí và những tuyển tập thơ văn của cụ và đây là một bài có lẽ cụ sáng tác thời còn đi học, khá được phổ biến nhưng còn ít được giới thiệu.

Nguồn * Tia sáng trẻ, Bộ Khoa học và Công nghệ, 3003.

Lại Cao Nguyện chuyển qua Email : kimkhanhlinh@gmail.com